Bošnjačko nacionalno vijeće Sandžaka 1991-2011

Bošnjačko nacionalno vijeće je najviše predstavničko tijelo sandžačkih Bošnjaka u Republici Srbiji. Osnovano je 11. maja 1991. godine, pod imenom Muslimansko nacionalno vijeće Sandžaka (MNVS). Za predsjednika Vijeća izabran je dr. Sulejman Ugljanin. Do 2003. godine Vijeće djeluje i radi pod nazivom Bošnjačko nacionalno vijeće Sandžaka (BNVS), a nakon 2003. godine kao Bošnjačko nacionalno vijeće (BNV).
U vrijeme svog osnivanja Bošnjačko nacionalno vijeće bilo je odgovor na etničko čišćenje i teror kojeg je režim Slobodana Miloševića sprovodio nad bošnjačkim narodom na području Sandžaka i šire.
U periodu od osnivanja do 2003. godine, Bošnjačko nacionalno vijeće Sandžaka i njegovi predstavnici učestvovali su na velikom broju međunarodnih konferencija i drugih skupova posvećenih rješavanju krize u bivšoj Jugoslaviji: Mirovnoj konferenciji o Jugoslaviji, u Londonu, od 26. do 28. avgusta 1992. godine, Mirovnoj konferenciji u Ženevi, 16. i 17. septembra 1992. godine, i drugim. Zahvaljujući aktivnostima Bošnjačkog nacionalnog vijeća i njegovih predstavnika u tom periodu pitanje ostvarenja nacionalnih prava sandžačkih Bošnjaka i statusa Sandžaka internacionalizovano je na najvišem evropskom i svjetskom nivou.
Tokom ratnih devedesetih godina XX stoljeća, Bošnjačko nacionalno vijeće Sandžaka bilo je ključni faktor mira i stabilnosti na području Sandžaka. Zahvaljujući politici mira BNVS, sandžački Bošnjaci u tom periodu nisu učestvovali u ratnim sukobima na prostoru bivše Jugoslavije ne odazivajući se na vojne pozive tadašnje Jugoslavenske narodne armije (JNA).
U organizaciji BNVS tih godina preko hiljadu mladih Bošnjaka iz Sandžaka upućeno je na univerzitete u Tursku i druge zemlje i tamo steklo fakultetsko obrazovanje.
Na osnovu preporuka Međunarodne konferencije o bivšoj Jugoslaviji, tzv. Haškog dokumenta, BNVS je izradilo i, 6. juna 1993. godine, usvojilo Memorandum o specijalnom statusu. Osnova za donošenje tog dokumenta bio je referendum za autonomiju Sandžaka, sproveden u periodu od 25. do 27. oktobra 1991. godine. Od ukupno 264.156 birača, na tom referendumu je učestvovalo njih 187.473, odnosno 70,19 posto ukupnog biračkog tijela, od čega se 183.302 birača (ili 98,90 posto glasalih) izjasnilo za političku i teritorijalnu autonomiju Sandžaka s pravom priključenja nekoj od republika tadašnje Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije (SFRJ).

Dr. Sulejman Ugljanin, predsjednik BNVS, u sjedištu UN u Njujorku
U Memorandumu o specijalnom statusu za Sandžak je posebno naglašen značaj pravednog i mirnog rješenja statusa bošnjačkog naroda Sandžaka, doprinos uspostavljanju trajnog mira i sigurnosti u ovom dijelu Evrope, kao i doprinos opštoj demokratizaciji u ostatku Jugoslavije, što je označeno kao jedan od uslova za međunarodno priznanje SRJ i ukidanje sankcija, čime bi Sandžak postao značajan činilac mira i stabilnosti na ovim prostorima. Memorandum je predviđao autonomiju za Sandžak u okviru tadašnje Savezne Republike Jugoslavije, odnosno Srbije i Crne Gore.
U skladu sa novim političkim i društvenim okolnostima, uspostavljenim krajem prošloga stoljeća, i u duhu Dejtonskog sporazuma, kojim je okončan rat u Bosni i Hercegovini, i drugih domaćih i međunarodnih dokumenata i njihovih odredaba o specijalnim odnosima dijelova naroda sa svojim maticama, Bošnjačko nacionalno vijeće Sandžaka, 19. jula 1999. godine, usvojilo je Memorandum o autonomiji Sandžaka i specijalnim odnosima sa Bosnom i Hercegovinom, kao platformu za rješenje statusa Sandžaka i statusa Bošnjaka u SRJ, na osnovu dijaloga i mirnim putem.
Demokratske promjene u Srbiji, 5. oktobra 2000. godine, otvorile su novo poglavlje u političkom životu sandžačkih Bošnjaka. U izbornoj kampanji za tadašnje predsjedničke izbore Bošnjačko nacionalno vijeće podržalo je demokratske snage u Srbiji, okupljene u Demokratskoj opoziciji Srbije (DOS), i pozvalo sve Bošnjake da glasaju za zajedničkog demokratskog kandidata opozicije, što je rezultiralo padom režima Slobodana Miloševića.

Bošnjačko nacionalno vijeće od elektorske skupštine do danas (2003-2011.)
U novonastalim društvenim okolnostima, a nakon zakonskog regulisanja položaja manjinskih nacionalnih zajednica u tadašnjoj Saveznoj Republici Jugoslaviji, kasnije Srbiji i Crnoj Gori, 6. septembra 2003. godine, u Novom Pazaru, održana je Elektorska skupština za izbor Bošnjačkog nacionalnog vijeća u Srbiji i Crnoj Gori, nakon čega prestaje sa radom Bošnjačko nacionalno vijeće Sandžaka (BNVS), kao i važnost svih njegovih dokumenata. Za predsjednika Bošnjačkog nacionalnog vijeća izabran je dr. Sulejman Ugljanin, a za predsjednika Izvršnog odbora Esad Džudžević. Istovremeno, za potpredsjednike Vijeća izabrani su: Bajram Omeragić, Vasvija Gusinac, dr. Izudin Hadžagić i dr. Amer Halilović. Konstitutivnim aktima Vijeća formirani su resori, kao operativna tijela Izvršnog odbora, i odbori za pojedine oblasti djelovanja i rada, u skladu sa zakonom.

Elektorska skupština za izbor BNV, 6. septembra 2003.
Statutom Bošnjačkog nacionalnog vijeća, koji je usvojen na konstitutivnoj sjednici održanoj 13. septembra 2003. godine, Bošnjačko nacionalno vijeće određeno je kao najviše zastupničko tijelo bošnjačke nacionalne zajednice u Srbiji, u područjima službene upotrebe jezika i pisma, obrazovanja, kulture i informisanja na bosanskom jeziku.
U skladu sa Statutom, i Zakonom određenim nadležnostima, Bošnjačko nacionalno vijeće je, u periodu od 2003. do kraja 2009. godine, donijelo niz značajnih dokumenata – deklaracija, odluka, rješenja i drugih akata, u cilju ostvarivanja prava pripadnika bošnjačkog naroda u Republici Srbiji, njihovog daljeg razvoja i unaprjeđenja. Predstavnici Bošnjačkog nacionalnog vijeća učestvovali su u radu mnogih domaćih i međunarodnih konferencija o položaju i pravima manjina kod nas i u svijetu, a u tom periodu Bošnjačko nacionalno vijeće donijelo je i svoje najznačajnije odluke: o nacionalnim simbolima (grbu i zastavi), nacionalnim praznicima, nacionalnim nagradama i priznanjima i nacionalnim manifestacijama sandžačkih Bošnjaka.
Značajan doprinos predstavnici Bošnjačkog nacionalnog vijeća dali su u izradi prijedloga novog Zakona o nacionalnim savjetima nacionalnih manjina, na osnovu kojeg je značajno unaprijeđen sistem zaštite manjinskih prava i znatno pojačana ovlašćenja nacionalnih vijeća manjinskih naroda u Republici Srbiji.
Pozivajući se na Povelju Ujedinjenih nacija, Univerzalnu deklaraciju o ljudskim pravima, Okvirnu Konvenciju za zaštitu nacionalnih manjina, Evropsku povelju o manjinskim ili regionalnim jezicima, Ustav Republike Srbije, Zakon o zaštiti prava i sloboda nacionalnih manjina, Zakon o nacionalnim savjetima nacionalnih manjina (usvojen u Narodnoj skupštini Republike Srbije, 31. avgusta 2009. godine) i druga domaća i međunarodna dokumenta u oblasti zaštite ljudskih i manjinskih prava, Bošnjačko nacionalno vijeće kao najviši predstavnički organ i legitimni zastupnik interesa bošnjačke nacionalne zajednice u Republici Srbiji, na sjednici Izvršnog odbora Vijeća, održanoj 27. 06. 2009. godine u Novom Pazaru, donijelo je Deklaraciju o položaju sandžačkih Bošnjaka u Republici Srbiji. Ovim dokumentom utvrđeni su osnovni principi i smjernice za bolje, efikasnije i djelotvornije ostvarenje nacionalnih prava sandžačkih Bošnjaka u Republici Srbiji u svim segmentima i oblastima društvenog života i rada.